Dr Oberem is ‘n entomoloog en veearts, stigter en voormalige uitvoerende hoof van Afrivet, eienaar van die Dabchick-natuurreservaat in die Waterberg, voormalige lid van die Suid-Afrikaanse Veeartsenykundige Raad, oud-president van Wildlife Ranching South Africa en van AVCASA/SAAHA, en uitvoerende redakteur van Rewilding SA.
Dr. Peter Oberem – BSc BVS (Hons)
Herwilding: Balans herstel, nie net wildernis nie.
Ware bewaring is ‘n wetenskap wat die volledige prentjie probeer verstaan, van die geologie, grond en plantegroei tot die verstommend geïntegreerde en komplekse lewensweb. Dit fokus dus nie op individuele plante of diere nie, maar op wat nodig is sodat die bevolkings van alle spesies kan floreer en volhoubaar kan voortbestaan waar hulle voorkom.
Herwilding is ‘n betreklik nuwe begrip en ‘n vorm van sowel grondherstel as bewaring.
Herwilding word dikwels misverstaan as om die natuur bloot uit te los. In die Suid-Afrikaanse konteks is ware herwilding aktiewe, wetenskaplik gefundeerde herstel: om ekosisteme die middele te gee om hulself weer te bestuur. Trouens, die proses het in Suid-Afrika begin nog voordat die Engelse term “rewilding” in 1990 deur Dave Foreman geskep en in 1998 wetenskaplik deur Soulé en Noss omskryf is, wat van “kerngebiede, korridors en karnivore” gepraat het. Die begrip is later verder gewild gemaak deur Monbiot (2013) en die ikoniese honderdjarige David Attenborough.
Die kernbeginsel van herwilding is eenvoudig: herstel funksie deur ontbrekende ekologiese rolle terug te bring, naamlik:
- toproofdiere om herbivoorgetalle te beheer,
- groot herbivore om bosveld oop te maak, en
- natuurlike vuur- en waterregimes wat deur ons heinings en plase onderbreek is.
Dit gaan nie daaroor om ‘n landskap van 1652 te herskep nie, maar om veerkragtige, selfonderhoudende stelsels te herbou.
Oor die afgelope halfeeu:
- het die wêreldbevolking van 3,7 miljard tot 8,3 miljard gegroei, en dit word voorspel dat dit later hierdie eeu ‘n hoogtepunt van 10,3 miljard sal bereik;
- het beesgetalle (as aanduiding van nie-intensief geboerde vee) ook toegeneem, sodat mense en vee nou 98% van die wêreld se landsoogdierbiomassa uitmaak;
- het landbougrond as persentasie van die aarde se totale landoppervlak op 37% gestabiliseer (50% van alle bewoonbare grond, teenoor 8% in 1800); terwyl
- stedelike ontwikkeling en infrastruktuur van 0,35% tot 1% van bewoonbare grond gegroei het.
Die direkte gevolg is dat die indeks vir wilde herbivoorsoogdiere, wat 50 jaar gelede op 100 gestaan het, nou op 30,6 staan: ons het die afgelope 50 jaar meer as twee derdes van die aarde se wild verloor, en 80% sedert 1980. Ongelukkig toon Afrika as geheel soortgelyke neigings, met selfs groter persentasie-afnames in wild (78% oor die afgelope 50 jaar). Sommige parke in Wes-Afrika, die streek wat die swaarste getref is deur die verlies aan wilde soogdiere, het tot 85% van hul wild verloor.
Suid-Afrika het van die wêreld se beste suksesse met herwilding, en gevolglik met bewaring. In die Wes-Kaap het die verwydering van uitheemse indringerbome uit die fynbos, en die hervestiging van bontebok, eland en Kaapse bergsebra (groot herbivore), gewys hoe vinnig biodiversiteit terugkeer wanneer weidings- en blaaidruk in balans is. Die goeie werk wat tot ‘n merkbare toename in bontebokgetalle gelei het, is by CITES CoP20 in Samarkand erken, toe die bontebok van Bylae II geskrap is.
‘n Verdere voorbeeld van die breër omgewingsimpak van die herwilding van verswakte landbougrond kom uit die laagland-renosterveld en -fynbos, waarvan 90% verlore gegaan het, hoofsaaklik weens landbou. CapeNature het erken dat privaat grondeienaars in die Overberg help om die krities bedreigde suurpootjie te tel en te red deur die natuurlike habitat te herstel op grond wat ‘n dekade gelede verswak was.
Op ‘n groter skaal bewys projekte soos die Karoo se oorgang van marginale skaapplase na wildbewaringsgebiede, en die Oos-Kaap se Addo–Groot-Visrivier-korridor, die volhoubaarheidsimpak. Grond wat vroeër een ekonomiese bedrywigheid onderhou het, ondersteun nou ekotoerisme, vleisproduksie, jag en koolstofberging op dieselfde hektaar. Navorsing deur SANBI, SA Jagters en die Endangered Wildlife Trust toon dat goed bestuurde wildplase tot drie keer meer inheemse plantegroei bewaar as konvensionele veeplase. Op nasionale skaal word 20 miljoen hektaar (meer as drie keer die oppervlakte van al die nasionale en provinsiale parke saam) van Suid-Afrika se voorheen meestal oorbeweide en beskadigde marginale landbougrond deur die unieke konsep van wildboerdery herwild. In dié proses het die land se wildgetalle van sowat 500 000 in die 1960’s tot byna 20 miljoen tans gestyg.
Die Suid-Afrikaanse suksesverhaal van herwilding, en dus van bewaring: ten spyte van die groei in mens- en veebiomassa, soos elders in die wêreld, en ten spyte van die behoefte aan groter oesproduksie om albei te voed, het wildgetalle, en dus wildbiomassa, oor die afgelope drie dekades aansienlik toegeneem. Dit is grootliks te danke aan die privaat herwilding van marginale landbougrond, gedryf deur volhoubare benutting en in die meeste gevalle onderskraag deur jag.
Ter opsomming: vir ons as bewaarders is herwilding om ‘n praktiese rede belangrik, naamlik volhoubaarheid. ‘n Herwilde stelsel, met sy komplekse en geïntegreerde prosesse, benodig minder insette: minder aanvullende voer, minder erosiebeheer en minder roofdierbeheer. Gesonde roofdier-prooi-dinamika lewer gesonder wildbevolkings en beter trofeegehalte. Terselfdertyd dra dit by tot die stryd teen die gevare van aardverwarming. Inkomste uit volhoubare benutting, met jag as ruggraat, het die terugkeer van 20 miljoen hektaar voormalige landbougrond befonds na ‘n toestand wat, uit ‘n oogpunt van inkomste, werkskepping en bewaring, beter daarvoor geskik is.
Herwilding is nie ‘hande af’ nie. Dit is eers hande aan, sodat die natuur later kan oorneem. Dit is ‘n beginsel wat almal behoort te verstaan.